2001 Beuningen Hervormde kerk
De bouwer van het in de Hervormde kerk van Beuningen geplaatste orgel, is Nicolaas Albertus van Dam (in de wandeling gewoon 'Klaas' genaamd). Hij werd 27 juli 1873 in Utrecht geboren.
Het orgelmakersvak leerde hij in de werkplaats van Michael Maarschalkerweerd (1838-1915) te Utrecht.
In 1907 begon hij in Utrecht een eigen bedrijf voor orgel- en harmoniumbouw. In dat zelfde jaar leverde hij samen met de Utrechtse piano- en orgelhandelaar Stoker zijn eerste orgel op voor de Hervormde kerk van het Drentse Oosterhesselen.
Dit instrument bevindt zich thans, in sterk gewijzigde vorm, in een bijgebouw van de Gereformeerde Gemeente te Kampen.
We moeten Van Dam plaatsen in de nadagen van de mechanische orgelbouw. Helaas was ook hij om concurrentieredenen al snel genoodzaakt over te stappen op kwalitatief mindere pneumatische orgels. Van zijn oeuvre is weinig overgebleven. Daar zijn diverse redenen voor. Voor zijn latere orgels is dat ongetwijfeld het gebrek aan duurzaamheid, voor zijn vroegere orgels is dat duidelijk het gebrek aan waardering dat er tot voor kort was voor vroeg twintigste eeuwse instrumenten. Van Dam heeft
vermoedelijk altijd een eenmansbedrijf gehad. Hij is tot ca. 1955, dus bijna een halve eeuw, als orgelbouwer actief geweest. Hij stierf 17 januari 1967 te Blaricum en werd op de begraafplaats Zuiderhof te Hilversum ter aarde besteld.
De kerk van Beuningen kan zich gelukkig prijzen met een 'vroeg' Van Dam-orgel. Het bouwjaar was aanvankelijk onbekend, maar bij de restauratie is op het C-ventiel een handgeschreven jaartal 1922 gevonden.
In het vlakke front herkennen we de invloed van zijn leermeester Maarschalkerweerd. Het gebouw waarvoor het oorspronkelijk gemaakt is, is onbekend.
Zeker is dat het zich in 1968 bevond in de kapel van de Penitentiaire Inrichting te Balkbrug.
Of het daar altijd heeft gestaan, is niet duidelijk.
In 1968 werd het aangekocht door de Hervormde kapel van Ruinerwold en is het in eigen beheer door de plaatselijke slager, samen met zijn twee zoons, overgeplaatst. Sinds 1997 lag het instrument in opslag bij orgelmakerij Steendam te Roodeschool.
De oorspronkelijke dispositie van het instrument was als volgt:
Manuaal
Prestant 8'
Viola di Gamba 8'
Prestant 4'
Vox Celeste 8'
Octaaf 2'
Roerfluit 4'
Comet 3 sterk discant
Pedaal
Subbas 16'
Nevenregister: Pedaalkoppel
Op een onbekend moment is de Cornet op ondeskundige wijze gewijzigd in een Mixtuur.
De volgende werkzaamheden zijn door orgelmakerij Steendam te Roodeschool uitgevoerd:
de beide windladen werden gerestaureerd;
voor het nieuwe tweede manuaal werd een nieuwe lade vervaardigd;
de mechanieken werden schoongemaakt en voor zover nodig opnieuw voorzien van vilt en leer.
Het pedaalklavier werd hersteld, de handklavieren zijn vernieuwd.
Alle registerknoppen zijn in stijl vernieuwd en voorzien van porseleinen schildjes;
de bestaande balg en windmotor, die in Ruinerwold naast het orgel stonden, werden vervangen door andere
gebruikte exemplaren die in de orgelkast pasten;
het pijpwerk werd schoongemaakt. Bij de metalen pijpen werden ingescheurde stemkrullen en soldeernaden
hersteld. Het houten pijpwerk werd daar waar nodig opnieuw verlijmd en van nieuw leer rond de stoppen voorzien.
de registers Vox Celeste en Cornet werden vervangen door een Quint 2 2/3' en een andere Cornet. Hiervoor is
pijpwerk gebruikt dat dateert uit de bouwtijd van het orgel Ook het pijpwerk dat op het tweede manuaal werd
geplaatst dateert uit de bouwtijd en sluit goed aan bij het bestaande materiaal;
de kast werd hersteld. De in ongerede geraakte middenkap werd gereconstrueerd.
De huidige dispositie luidt:
Hoofdwerk (I), C-f"
Prestant 8' (C-Dis, open houten pijpen; E-h° zinken frontpijpen, c'-f"' orgelmetaal)
Salicionaal 8' (vanaf c0)
Holpijp 8' (C-H vuren)
Octaaf 4'
Roerfluit 4'
Quint 2 2/3'
Octaaf 2'
Cornet 3 sterk discant (samenstelling: 2 2/3, 2, 1 3/5)
Nevenwerk (II) C-f"
Holfluit 8' bas/disc. (C-H transmissie Holpijp 8')
Gamba 8' (vanaf c1)
Fluit 4'
Pedaal C-d'
Subbas 16' (grenenhout)
Pedaalkoppel, omkeerkoppel
Email: info@orgelbouwsteendam.nl